ความแตกต่างของ เหงือกสุขภาพดี เหงือกอักเสบ และปริทันต์อักเสบ : ในด้าน “จุลินทรีย์ใต้เหงือก”

ความแตกต่างของ เหงือกสุขภาพดี เหงือกอักเสบ และปริทันต์อักเสบ : ในด้าน “จุลินทรีย์ใต้เหงือก”

โรคเหงือกทุกชนิดมี “สาเหตุหลักมาจากเชื้อจุลินทรีย์ (แบคทีเรีย)” ที่สะสมอยู่บริเวณร่องเหงือก แบคทีเรียเหล่านี้สร้างไบโอฟิล์ม (คราบจุลินทรีย์) ที่ยึดเกาะแน่น ซึ่งไม่สามารถกำจัดออกได้ด้วยการแปรงฟันเพียงอย่างเดียว

เมื่อจุลินทรีย์เริ่มเสียสมดุล—ไม่ว่าจะเพิ่มจำนวนมากเกินไป หรือมีสัดส่วนของแบคทีเรียก่อโรคเพิ่มขึ้น—ร่างกายจะตอบสนองด้วยการอักเสบ เหงือกเริ่มบวมแดง และหากปล่อยไว้นาน กระดูกที่รองรับฟันจะถูกทำลายจนฟันเริ่มโยก

ดังนั้น จุลินทรีย์ใต้เหงือก (Subgingival Microbiome) คือ “ตัวชี้วัดสำคัญที่สุด” ว่าเหงือกของคุณสุขภาพดีหรือกำลังมีความเสี่ยงในการเกิดโรคปริทันต์อักเสบ   ความแตกต่างของเชื้อจุลินทรีย์ใต้เหงือก ในแต่ละ ระดับของโรค ดังนี้  

🟢 เหงือกสุขภาพดี (Healthy Gums) — จุลินทรีย์สมดุล ไม่ก่อการอักเสบ

จุลินทรีย์ในสภาวะสุขภาพดี

• เด่นด้วย แบคทีเรียแกรมบวก และ ใช้ออกซิเจน
• ความหลากหลายของจุลินทรีย์ต่ำ ซึ่งเป็น “สัญญาณของความสมดุล”
• เป็นกลุ่มที่ช่วยสร้างไบโอฟิล์มรูปแบบ “ไม่ก่อโรค”

ผลดีต่อเหงือก

• ไม่กระตุ้นให้เกิดการอักเสบ
• ช่วยรักษาสมดุลในช่องปาก
• เหงือกแข็งแรง สีชมพู ไม่บวม และไม่เลือดออกง่าย

👉 สรุป: เมื่อจุลินทรีย์อยู่ในสมดุล เหงือกก็จะสุขภาพดีตามไปด้วย   🟡 เหงือกอักเสบ (Gingivitis) — เริ่มมีจุลินทรีย์ก่อโรคเพิ่มขึ้น

การเปลี่ยนแปลงของจุลินทรีย์

• เริ่มมีการเพิ่มจำนวนของ แบคทีเรียแกรมลบแอนแอโรบิก
• ความหลากหลายของชนิดพันธุ์สูงขึ้นอย่างมาก
• พบเชื้อที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบเพิ่มขึ้น ผลต่อเหงือก
• เหงือกแดง บวม เลือดออกง่าย
• เป็นผลจาก “การตอบสนองของเหงือกต่อจุลินทรีย์จำนวนมากที่รุกล้ำเข้ามา”

👉 สรุป: เหงือกอักเสบเกิดจากการ “เพิ่มจำนวนมากเกินไป” ของจุลินทรีย์ แต่ระยะนี้ยังไม่ทำลายกระดูก และสามารถรักษาให้หายได้   🔴 ปริทันต์อักเสบ (Periodontitis) — จุลินทรีย์เสียสมดุลรุนแรง (Dysbiosis)

ลักษณะของจุลินทรีย์ในระยะรุนแรง

• แบคทีเรียแกรมลบแอนแอโรบิกเพิ่มปริมาณสูงมาก
• ความหลากหลายโดยรวมลดลง เพราะ “เชื้อก่อโรคบางชนิดเพิ่มจำนวนอย่างรวดเร็ว”
• ชุมชนจุลินทรีย์เปลี่ยนเป็นลักษณะ Dysbiosis หรือ “เสียสมดุล”

เชื้อก่อโรคสำคัญ (Periodontal Pathogens)

• Porphyromonas gingivalis (Keystone pathogen)
• Tannerella forsythia
• Treponema denticola

ทำไม P. gingivalis อันตรายมาก?

แม้พบในปริมาณน้อย แต่สามารถ

• รบกวนระบบภูมิคุ้มกัน
• เอื้อให้เชื้อก่อโรคอื่นเติบโต
• กระตุ้นการอักเสบเรื้อรัง
• ทำลายกระดูกที่รองรับฟันอย่างต่อเนื่อง

เป็นเหตุผลว่าทำไมโรคปริทันต์อักเสบจึงเป็นโรคเรื้อรังที่ลุกลามอย่างเงียบ ๆ

👉 สรุป: ปริทันต์อักเสบเกิดจาก “จุลินทรีย์เสียสมดุลอย่างรุนแรง” ทำให้มีการละลายของกระดูกรองรับฟัน และหากไม่ได้รับการรักษา ฟันจะโยกจนต้องถอนในที่สุด   ⭐ บทสรุปสำคัญที่สุด

โรคเหงือก = โรคที่เกิดจากเชื้อจุลินทรีย์เป็นหลัก หากจัดการ “เชื้อ” ได้ ก็สามารถควบคุมโรคได้

การขูดหินปูน เกลารากฟัน การทำความสะอาดที่ถูกวิธี และการตรวจสุขภาพเหงือกอย่างสม่ำเสมอ คือ วิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการควบคุมไมโครไบโอมและป้องกันโรคปริทันต์อักเสบ